|
Tôn Tử Sở người Việt Tây là một danh sĩ,
sinh ra có một ngón tay chẽ, lại có tính vẩn vơ, lẩn thẩn, ai nói
dối điều gì cũng tin là thật, hoặc khi gặp đám tiệc mà có ca
nhi kỹ nữ thì từ xa nhác thấy đã bỏ chay. Có người thấy
vậy, dụ chàng đến nhà, cho kỹ nữ đến ôm ấp để bỡn chàng
chơi thì mặt đỏ đến tận cổ, mồ hôi chảy xuống thành
giọt. Họ nhân đó cười với nhau, rồi xa gần chuyền nhau vẽ
vời cái trạng mạo ngây ngô của chàng để làm một trò cười,
lại đặt cho chàng cái tên Tôn khờ.
Trong huyện có ông nọ là nhà buôn lớn, giàu lướt
cả vương hầu, thông gia họ mạc đều là dòng dõi quý phái. Ông
cụ có một con gái tên là A Bảo, là người tuyệt sắc. Ðến
tuổi kén duyên, con cái các nhà đại gia tranh nhau đưa sính lễ đến
giạm, nhưng không ai vừa ông cả. Chàng Tôn bấy giờ vừa goá
vợ, có người đùa nên cậy mối đến hỏi. Chàng không biết
phận, quả nhiên nghe theo lời khuyên. Ông cụ vốn biết tiếng chàng
nhưng chê nghèo. Khi mụ mối vừa ở chỗ ông đi ra thì gặp A
Bảo, hỏi đi đâu, mụ nói thật. Cô gái nói bỡn rằng:
- Nếu chàng ta bỏ được ngón tay chẽ đi thì tôi
về với ngay.
Mụ về kể lại với chàng. Chàng nói:
- Cái đó thì khó gì.
Mụ đi rồi, chàng lấy búa chặt ngón tay chẽ,
đau thấu ruột, máu phụt ra chảy lênh láng, suýt chết, qua mấy
ngày mới dậy được, sang nhà mụ mối chìa tay xem. Mụ thất
kinh, chạy sang nói với cô gái. Nàng cũng lấy làm lạ, nhưng lại
nói bỡn rằng còn phải bỏ cái ngây đi nữa. Mụ về nói lại,
chàng cãi ầm lên, bảo nào tôi có ngây đâu! Nhưng cũng không có
cớ gì gặp mặt để tự giãi bày. Dần dà bàn chuyện , nghĩ
rằng cô nàng Bảo chưa chắc đã đẹp như tiên sao dám tự đánh
giá mình quá cao như vậy? Từ đó lòng chàng nguội hết mộng tưởng
trước.
Vừa gặp tiết Thanh Minh, lệ thường cứ đến
ngày ấy phụ nữ đi chơi, những thiều niên khinh bạc cũng kết
thành từng đội đi theo, tha hồ bình phẩm. Mấy người bạn làng
văn đến rủ chàng, bắt đi cho được. Có người lại nói đùa
rằng:
- Lại không muốn xem mặt người mình ưng hay
sao?
Chàng cũng biết hắn nói bỡn mình, nhưng vì đã
bị cô gái hợm hĩnh đùa cợt nhiều phen, nên cũng muốn nhìn
mặt một lần xem sao, bèn vui vẻ nhập bọn đi tìm.
Thấy đằng xa có một cô gái đang nghỉ dưới
gốc cây, những cậu trai mất nết vây quanh như bức tường. Cả
bọn nói:
- Chắc là cô nàng Bảo đấy rồi.
Chàng rảo bước đến xem thì quả là Bảo. Nhìn
kỹ, thì thấy vẻ xinh đẹp yểu điệu có một không hai. Một lát,
người xem lại càng xúm đông. Cô gái vội đứng dậy bỏ đi.
Mọi người đều nhộn nhạo bàn tán, kẻ khen cái đầu, người tán
cái chân, nhao nhao cả lên như một lũ điên. Chỉ riêng chàng là
đứng lặng lẽ. Ðến lúc cả bọn đã tản đi nơi khác, ngoái
lại, vẫn trông thấy chàng vẫn đứng ngây ra ở chỗ cũ, gọi
chẳng thưa, chẳng rằng. Họ bàn kéo nhau đi, nói:
- Hồn theo A Bảo rồi ư?
Cũng không đáp. Biết tính chàng vốn lẩn thẩn,
nên họ cũng không thấy làm lạ, người thì đẩy, người thì kéo,
dẫn về.
Ðến nhà thì lên ngay giường nằm, suốt ngày không
dậy, li bì như người say rượu, gọi mấy cũng không tỉnh. Người
nhà nghi là mất hồn, đi gọi hồn ở ngoài đồng, nhưng cũng vô
hiệu. Lay người thật mạnh để hỏi thì ú ớ nói rằng: Tôi ở
góc nhà cô Bảo.
Hỏi kỹ lại thì lại làm thinh không nói nữa.
Người nhà hoang mang không biết ra sao.
Nguyên hôm ấy, khi chàng thấy cô gái đứng
dậy, bỏ đi thì lòng không nỡ dứt, bỗng cảm thấy mình đã bén
gót đi theo rồi; dần dần đi sát vào cạnh tà áo, đai lưng, cũng
không ai la mắng gì cả. Cứ như thế, theo mãi cô ta về nhà, khi
ngồi khi nằm đều tựa kề một bên, đêm lại thì cùng ân ái,
rất lấy làm thích; nhưng thấy trong bụng đói quá, muốn trở
về nhà mà quên mất cả đường. Còn nàng thì mỗi lần chiêm bao
thấy mình giao hợp với một người nào đó,hỏi tên nói là Tôn
Tử Sở, lòng lấy làm lạ, nhưng không thể nói với ai được.
Ở bên nhà, chàng đã nằm ba ngày, hơi thở chỉ
còn thoi thóp. Người nhà hoảng lên, cho lấy lời mềm mỏng đến
nói với ông cụ xin tới nhà để chiêu hồn cho chàng. Ông cụ cười
rằng:
- Bình nhật không từng vãng lai thăm hỏi gì
cả, làm sao mất hồn ở nhà tôi được?
Người nhà năn nỉ van lơn mãi, ông mới chịu.
Thầy pháp cầm áo cũ và đồ cúng bằng rơm sang nhà, cô gái bắt
gặp, hỏi biết lý do, mặt thất sắc, không cho đi tìm chỗ khác
mà dẫn thẳng vào phòng mình, để cho mặc y kêu gọi xong rồi ra.
Thầy pháp vừa về đến cửa thì ở trên giường chàng đã rên lên
một tiếng. Tỉnh rồi, phòng nàng có bao nhiêu tráp hương, hộp
phấn, bao nhiêu đồ đạc, sắc gì, tên gì, kể ra vanh vách không
sai. Nàng nghe tin lại càng kinh hãi và thầm cảm cái thâm tình
của chàng. Chàng đã dậy khỏi giường được rồi thì khi đứng
khi ngồi, trầm ngâm nghĩ ngợi chợt nhớ chợt quên. Thường thăm
dò tin tức cô Bảo, chỉ mong tìm được cơ hội để gặp lại.
Ðến ngày tắm Phật nghe tin nàng sẽ dâng hương
ở chùa Thủy Nguyên, chàng dậy thật sớm, đến đứng ở một bên
đường chờ nàng đi qua. Trông ngóng đến hoa cả mắt, mãi khi
mặt trời đứng ngọ, nàng mới đến, ngồi trong xe dòm ra thấy
chàng, lấy bàn tay xinh nhỏ vén màn, mắt nhìn đăm đắm không
chuyện. Chàng càng xao xuyến, đi theo xe luôn. Nàng bỗng sai thị
nữ đến hỏi họ tên. Chàng ân cần kể lại. Hồn vía rung chuyển,
xe đi đã xa rồi mới quay về. Ðến nhà thì ốm trở lại, mê man
không ăn uống, trong giấc mơ thường gọi tên Bảo, những giận
hồn mình sao không thiêng như trước nữa. Trong nhà nguyên có nuôi
một con vẹt, bỗng lăn ra chết, đứa bé cầm chơi ở trên giường.
Chàng nghĩ nếu thân được làm con vẹt thì có thể vỗ cánh bay
đến phòng nàng. Còn đang chú tâm mơ tưởng thì mình đã là con
vẹt nhẹ nhàng phơi phới bay vụt lên, thẳng sang nhà A Bảo. Cô gái
thấy vẹt bay xuống mừng quá, chộp bắt, xích chân lại, lấy
hạt vừng cho ăn. Vẹt kêu to lên rằng:
- Cô đừng xích! Tôi là Tôn Tử Sở đây mà!
Nàng kinh hoảng, mở dây buộc, vẹt cũng không
bay. Nàng khấn rằng:
- Tình thâm đã khắc tận đáy lòng, nhưng nay người
và chim khác loài, làm sao nhân duyên còn vuông tròn được!
Vẹt nói:
- Ðược gần vóc thơm là mãn nguyện lắm rồi!
Người khác cho mồi thì không ăn, nàng cho mới
ăn. Nàng ngồi thì đâu trên về, nằm thì đứng mé giường. Như
thế ba ngày, cô gái rất lấy làm thương, cho người sang nhà chàng
thăm dò, thì biết chàng thiếp đi, nằm sóng sượt tắt thở đã
ba ngày, chỉ còn một chút trên tim chưa lạnh.
Nàng lại khấn rằng:
- Nếu chàng trở lại làm người, thì xin thề
chết cũng theo nhau.
Vẹt nói:
- Lừa tôi đấy!
Nàng bèn thề thốt. Vẹt nghiêng mắt, ra dáng nghĩ
ngợi. Một lát, nàng bó chân, cởi giày để dưới gầm giường.
Vẹt nhảy vụt xuống, ngậm giày bay đi, nàng kíp gọi lại thì đã
bay xa rồi. Nàng cho mụ ở sang dò thăm thì thấy chàng đã tỉnh.
Người nhà thấy con vẹt ngậm chiếc giày bay về, ngã xuống đất
mà chết, đang cùng lấy làm lạ thì chàng vừa hồi sinh, hỏi ngay
đến chiếc giày. Không ai hiểu ra sao cả. Vừa lúc ấy thì mụ
ở bên nhà kia đến, vào thăm chàng, hỏi chiếc giày ở đâu. Chàng
nói rằng:
- Ðó là vật làm tin của cô Bảo. Xin gửi lời
về nhắn hộ, rằng tiểu sinh không dám quên lời vàng đá.
Mụ ở về bẩm, nàng lại càng lấy làm lạ,
cố bảo thị tỳ tiết lộ sự tình cho mẹ biết. Mẹ xét thấy
đích xác, bảo rằng:
- Anh chàng ấy tài danh cũng chả vừa, chỉ hiềm
nghèo như Tương Như. Kén chọn mấy năm được rạ như thế, sợ
các nhà quý hiển người ta cười cho.
Cô gái vin cớ chiếc giày, thề không lấy người
khác.Ông bà cũng phải theo vậy, cho người kíp báo với chàng. Chàng
mừng, bệnh khỏi ngay. Ông muốn cho chàng ở gửi rể, nàng thưa
rằng:
- Con rạ không nên ở nhà cha vợ lâu, huống chàng
lại nghèo, ở lâu càng bị coi rẻ. Con đã về tay người, thì ở
nhà gianh, nhà lá cũng cam, ăn rau lê rau hoắc cũng không dám oán trách.
Chàng bàn làm lễ rước dâu; hai người gặp nhau
như có cái vui cách thế. Từ đó, nhà chàng nhờ có của hồi môn
của nàng cũng khá hơn trước, mua sắm thêm của cải. Chỉ phải
cái chàng mê sách, không biết chăm lo việc sinh kế trong nhà. Nhưng
nàng khéo chắt lót, những việc trong nhà không phải phiền đến
chàng.
Ðược ba năm, nhà thêm giàu, bỗng chàng mắc
bệnh tiêu khát mà chết. Nàng khóc lóc thảm thiết, nước mắt không
lúc nào ráo, bỏ cả ăn ngủ, ai khuyên giải cũng chẳng được.
Thừa lúc đêm khuya, bèn thắt cổ, may có con ở biết được,
vội cứu sống lại, nhưng cũng không chịu ăn. Ðược ba ngày,
mời họ hàng đến để liệm chàng, bỗng nghe trong quan tài có
tiếng rên và tiếng thở nhẹ. Mở ra, chàng đã sống lại. Tự nói
rằng:
- Khi ra mắt Diêm vương, ngài bảo: Người này bình
sinh thành thực, chất phác, cho làm chức Bộ Tào . Bỗng có người
đến thưa rằng: Vợ của Bộ Tào họ Tôn sắp tới . Ngài tra sổ
ma rồi bảo: Người ấy chưa đáng chết . Lại tâu rằng: Không ăn
đã ba ngày rồi Diêm vương ngoảnh lại nói rằng: Ta cảm
vợ ngươi tiết nghĩa, cho ngươi sống lại , bàn sai lính thắng
ngựa đưa tôi về.
Từ đó bình phục dần.
Gặp năm có kỳ thi Hương, trước khi vào trường
bọn thiếu niên muốn bày trò trêu chàng, bèn cùng đặt ra bảy đầu
đề rất hiểm hóc rồi kéo chàng ra chỗ vắng nói riêng rằng:
- Ðây là nhờ thế lực của đại gia mới có,
xin bí mật trao tay nhau.
Chàng tin là thật, đêm ngày mài miệt, làm cả
bảy bài. Chúng cười thầm.
Không ngờ năm ấy, viên chủ khảo nghĩ rằng ra
đề quen thuộc thì thường có cái tệ sao chép văn cũ, bàn cố
sức thay đổi cho thật mới lạ. Giấy đầu bài đưa xuống thì
cả bảy bài chàng làm đều phù hợp. Nhờ đó, chàng đỗ thủ
khoa. Năm sau đỗ tiến sĩ, được chọn vào viện Hàn lâm. Vua nghe
thấy chuyện lạ, triệu vào hỏi, chàng khải tấu lên, vua hết lòng
ngợi khen, liền cho gọi A Bảo vào bệ kiến, tặng thưởng rất
nhiều.
Liêu trai chí dị Nguyên Tác : Bồ Tùng
Linh
Dịch Giả : Cao Xuân Huy Chép
Xem Chuyện : Hồng Ngọc
|